Banki nie mogą zaliczać omyłkowych wpłat na poczet wierzytelności klienta
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, potwierdzając, że zaliczenie omyłkowo wpłaconych środków na poczet wierzytelności posiadacza rachunku – w sytuacji, gdy ten polecił ich zwrot – stanowi czyn niedozwolony sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
Co orzekł sąd
Zaliczenie omyłkowej wpłaty na poczet wierzytelności wobec klienta, mimo jego wyraźnego polecenia zwrotu tych środków, jest nadużyciem prawa i naruszeniem zasad współżycia społecznego.
Działanie banku, który świadomie zaspokaja się z nienależnie wpłaconych środków mimo wiedzy o błędzie płatnika, stanowi czyn niedozwolony na podstawie art. 415 k.c.
Sąd nie jest związany podstawą prawną wskazaną przez powoda (zasada da mihi factum dabo tibi ius), o ile fakty są precyzyjnie określone.
Zmiana kwalifikacji prawnej roszczenia (np. z bezpodstawnego wzbogacenia na czyn niedozwolony) nie narusza zasad procesu, jeśli strona reprezentowana przez pełnomocnika mogła przewidzieć taką zmianę.
Praktyczne wnioski
Bank nie może zaspokoić własnych wierzytelności z pieniędzy, które trafiły na rachunek klienta przez pomyłkę, jeśli klient przyznał, że środki są nienależne i zlecił ich zwrot.
W procesie cywilnym sąd może zmienić podstawę prawną roszczenia, opierając się na przedstawionych faktach, nawet jeśli powód wskazał inny artykuł ustawy.
Właściciel środków traci ich własność z chwilą wpłaty na rachunek bankowy, jednak bank musi reagować na błędy w transakcjach zgodnie z ustawą o usługach płatniczych.
Ryzyka i ograniczenia
Banki ryzykują odpowiedzialnością odszkodowawczą z tytułu czynu niedozwolonego, jeśli zignorują polecenie zwrotu omyłkowo przelanych środków.
Pełnomocnicy procesowi muszą być przygotowani na zmianę kwalifikacji prawnej sprawy przez sąd, gdyż brak uprzedzenia o takiej zmianie nie musi prowadzić do nieważności postępowania.
Dane publikacji
- Identyfikator
- I CSK 334/18
- Status
- Published
- Jurysdykcja
- Polska
- Data publikacji
- 18 lipca 2019